Готові системи правил
(qırımtatarca aşağıda / кримськотатарською нижче)
Будь-яка гра має певні механіки — правила, за якими відбуваються події. «Киньте двадцятигранник, складіть результат з додатком характеристики та порівняйте зі складністю задачі». «Витягніть карту та прочитайте результат за таблицею». Будь-якій грі потрібні якісь правила, і соло-ігри для нашого ґеймджему — не виключення.
Деякі люди люблять придумувати власні механіки: прораховувати імовірності й балансувати числа. Якщо це не про вас, вам можуть бути корисними готові системи правил. Розробники ігор вже придумали правила й описали принципи їх використання в спеціальних документах — довідкових документах про систему, вони ж SRD (system reference document). Правила з таких документів можна навіть копіювати у свою гру дослівно (але треба дотримуватися ліцензії — про це нижче).
Не треба думати, що ігри, створені на основі чужих правил, чимось поступаються написаним з нуля. Таким чином створено багато ігор. Наприклад, надзвичайно відома гра «Поклик Ктулху» була створена за правилами Basic Roleplaying, спочатку створеними для гри RuneQuest. Професійні ігри часто створюються на основі готових правил.
Нижче наведено список довідкових документів SRD, перекладених українською мовою. Значна частина цих SRD описує ігри для декількох гравців, але, як правило, їх неважко адаптувати для соло-гри (якщо вам потрібна допомога з цим, питайтеся тут, на форумі — з радістю відповімо!).
- Карта / Carta — система для створення ігор про рух до мети через місцевість, виложену з карт. Карти з колоди викладаються сіткою 4×6.
- Люмен / LUMEN — система для ігор в жанрі героїчного фентезі з напруженими ситуаціями. Основна механіка — збір шестигранних кубиків (англ. dicepool), тобто чим більше в персонажу шансів на поспіх, тим більше кубиків кидається.
- Затамувавши Дух / Breathless — система для ігор, де напруга збільшується, поки персонаж не опиниться на межі. В її основі лежить ланцюжок костей з різною кількістю граней, тобто шанси на поспіх визначають кількість граней на гранику, який кидається (якщо персонаж добре щось робить, кидається дванадцятигранник, d12, а якщо погано — чотиригранник, d4).
- Ривок / Dash — гра на основі збору шестигранних кубиків, механіки якої дозволяють персонажам супротивляться негативним наслідкам після невдалих кидків.
- Дикі Слова / Wild Words — правила гри Wildsea на основі сцен та треків (клітинок, що заповнюються під час наближення до мети). Основна механіка — збір шестигранних кубиків.
- Трофей / Trophy — система для ігор про відчайдушних персонажів, які поступово втрачають сили під час гри.
- Black Hack Sword — система для ігор в стилі «старої школи», тобто натхнених класичними версіями D&D — небезпечними й з акцентом на битвах. Основна механіка — кидок двадцятигранника (d20).
- Знак Дивини / Mark of the Odd — правила гри Into the Odd, ще одної гри в стилі «старої школи».
- Довідник з правил 5e / SRD 5e, відкрита частина правил п'ятої редакції Dungeons & Dragons — усесвітньо відома система фентезійних ігор (хоча вам доведеться її значно скоротити, щоб вона помістилася на один аркуш).
Також є ігри, автори яких дозволяють брати їх за основу. Зокрема, серед таких ігор наступні:
- Залізна присяга / Ironsworn — соло-гра в суворому фентезійному світі з механікою на базі одного шестигранного та двох десятигранних кубиків.
- Медове пограбування / Honey Heist — невеличка гумористична гра про ведмедя-злодія. (Ліцензія тут: rowanrookanddecard.com/rrd-community-licence/)
- Дике Поле: Швидкі мандри — гра на основі української мітології. (Безкоштовна версія — в розділі «Файли». Ліцензія тут: kura.co.ua/litsenziia/)
- Каїрн / Cairn — гра в стилі «старої школи» про стародавній загадковий Ліс.
Ще більше готових ігрових систем описано англійською. Якщо вам не підходять перелічені системи, зверніть увагу на тег «SRD» на itch.io — там обов'язково буде щось для вас.
Ліцензії
Зверніть увагу: цей текст написано людиною без юридичної освіти. Я читав тексти описаних тут ліцензій, використовував матеріали з цими ліцензіями й сподіваюся, що розумію їх вірно. Але я не юрист. Але якщо вам потрібна надійна інформація, звертайтеся до оригінальних текстів та юристів.
Звичайні механіки не є об'єктом авторського права — люди кидали кубики та порівнювали числа тисячоліттями. А ось права на конкретні тексти з описом правил належать їх авторам. Не можна просто так взяти й скопіювати чужий текст. Потрібно отримати дозвіл в автора. На щастя, автори перелічених зверху матеріалів вже далі свій дозвіл: вони опублікували документ під одною з відкритих ліцензій. Відкриті ліцензії дозволяють усім нам брати тексти й вставляти їх у свої ігри, якщо ми дотримуємося правил їх використання.
Найчастіше для цього використовуються ліцензії Creative Commons (CC). Але їх зразу декілька, і кожна має свої умови. До того ж ліцензій Creative Commons є декілька версій, які відрізняються в першу чергу юридичними особливостями: ліцензії 3.0 (і старіші) опиралися на закони певної країни (текст ліцензії для Португалії й США відрізняється), тоді як 4.0 написали так, щоб вони працювали з юридичними системами будь-якої країни.
Більшість SRD, перелічених зверху, доступні за ліцензією CC-BY (вона ж Creative Commons Attributions чи Creative Commons Із Зазначенням Авторства). Вона має одну головну умову — у своїх роботах, куди ви копіюєте тексти, треба вказати авторів оригінального SRD. Звичайно в самому тексті SRD написано, яким саме чином автори б хотіли бути зазначеними.
Під цією ліцензією опубліковані SRD систем Карта, Затамувавши Дух, Ривок, Black Hack Sword, Дикі Слова та Trophy, а також матеріали для ігор Залізна Присяга і Каїрн.
Ліцензії на Люмен та Mark of the Odd подібні на CC-BY: ви також можете копіювати текст з SRD за умовою вказання авторства. (Зверніть увагу: в українському перекладі Mark of the Odd дещо інакше розставлені акценти в ліцензії. Фраза, яку українською переклали як «Ви можете використовувати текст із SRD без змін», в оригіналі звучить як «You can use text directly from the SRD». Тобто автор дозволяє використовувати текст з SRD як зі змінами, так і без. Англійська ліцензія дозволяє як використовувати текст без змін, так і адаптувати його.). Ліцензія на Медове пограбування / Honey Heist також подібна, але вона забороняє використання ШІ (як і наш конкурс).
Ліцензія на «Дике поле: Швидкі мандри» — CC-BY-SA. Ви можете використовувати текст з гри, якщо опублікуєте свою гру під тою ж ліцензією. Також треба вказати, що взято текст з «Дикого поля», створеного видавництва КУРА, та дати посилання на сайт видавництва.
Для SRD 5e використовується своя ліцензія, Open Game License або OGL (правда, англійську версію з того часту також опублікували з ліцензією CC-BY, але українська версія доступна лише за ліцензією OGL). В ній є додаткові обмеження: зокрема, свою роботу також треба опублікувати під ліцензією OGL, весь текст ліцензії треба скопіювати у свою роботу (для цього правила ґеймджему дозволяють додаткові сторінки для ліцензій, на які не розповсюджується обмеження на один аркуш), а в роботі не можна використовувати терміни й матеріали, які зазначені як «ідентичність продукту» (зокрема, не можна взагалі використовувати назву «Dungeons & Dragons» у своїй грі).
Azır Qaide Sistemleri
(українською вище / ukrayince yuqarıda)
Er bir oyun muayyen mantıqlılıqlarğa — vaqialar icra etilgen qaidelerge saiptir. «Yigirmi taraflı oyun kubigi atıñız, neticeni tarifleme qoşulmasınen toplañız ve meseleniñ zorluğu ile qıyaslañız». «Kâğıt destesınden birisini çekiniñiz ve cedvelge köre neticeni oquñız». Er bir oyunğa qaideler kerek ve bizim geym-cemimiz içün yaratılğan solo-oyunlar da bundan istisna degildir.
Bazı insanlar şahsiy mantıqlılıqlarnı icat etip ihtimallarnı esaplamağa ve raqamlarnı muvazene alına ketirmege seveler. Eger bu sizge köre kelişmey, azır qaide sistemleri faydalı ola bilir. Oyun tertipçisi endi qaideler uydurdılar ve olarnıñ qullanuv prinsiplerini mahsus vesiqalarda — sistem malümat vesiqalarında yani SRD (system reference document) dep adlandırılğan vesiqalarda tarif ettiler. Bu kibi vesiqalardaki qaideler oyunıñızğa söz sözüne kopiyalanmağa ola bilir (amma litsenziya şartlarına riayet etmek kerek — bu aqqında malümat aşağıdadır).
Başqalarnıñ qaideleri esasında yaratılğan oyunlar sıfırdan yazılğan oyunlardan eksik olğandır, dep tüşünmek kerekmey. Çoq oyun bu şekilde yaratıldı. Meselâ, pek meşur olğan «Cthulhu Çağıruv» (Call of Cthulhu) oyunu, evelâ RuneQuest oyunu içün azırlanğan Basic Roleplaying qaideleri esasında yaratılğan edi. Professional oyunlar ekseriyetle azır qaideler esasında qurula.
Aşağıda ukrayin tiline tercime etilgen SRD malümat vesiqalarınıñ cedveli berilgen. Bu SRD-lerniñ büyük bir qısmı bir qaç oyuncı içün oyunlarnı tarif ete, lâkin, adet üzre, olarnı solo-oyun içün uyğunlaştırmaq qolaydır (eger bu meselede yardım kerek olsa, mında, forumda sorañız — memnuniyetle cevap berirmiz!).
- Kart / Carta — Kartlardan tizilgen yer boyunca maqsatqa doğru areket etüv oyunlarını yaratmaq içün bir sistemdir. Kâğıt destedeki kartlar 4×6 cedvel şeklinde tizile.
- Lümen / LUMEN — Ayecanlı vaziyetlerge saip qaramaniy fentezi janrındaki oyunlar içün sistem. Esas mantıqlılıq — altı taraflı oyun kubigi toplanmadır (ingl. dicepool), yani qaramannıñ muvaffaqiyet şansı ne qadar yüksek olsa, o qadar ziyade oyun kubigi atıla.
- Nefessiz / Breathless — Qaraman sıñırğa yetkence kerginlikniñ artqanı oyunlar içün sistem. Onıñ esasında farqlı taraflı oyun kubigi zinciri ola, yani muvaffaqiyet şansını atılğan oyun kubiginiñ taraf sayısını belgiley (eger qaraman bir işni yahşı becerse, on eki taraflı oyun kubigi, d12, eger yaman olsa — dört taraflı oyun kubigi, d4 atıla).
- Şiddet / Dash — Altı taraflı oyun kubiglerine esaslanğan, mantıqlılıgı bahtsız atışlardan soñra menfiy aqibetlerge qarşı turmağa imkân bergen oyun.
- Vahşiy Sözler / Wild Words — Sahneler ve trekler (maqsatqa yaqınlaşqanda toldurılğan hücreler) esasında qurulğan Wildsea oyunınıñ qaideleri. Esas mantıqlılıq — altı taraflı oyun kubigi topluıdır.
- Meğanim / Trophy — Oyun devamında quvetlerini yavaş-yavaş ğayıp etken ümitsiz qaramanlar aqqında oyunlar içün sistem.
- Black Sword Hack — «Eski mektep» uslubındaki, yani havflı ve uruşlarğa esaslanğan D&D klassik versiyalarından ilhamlanğan sistem. Esas mantıqlılıq — yigirmi taraflı oyun kubiginiñ (d20) atılmasıdır.
- Acayiplik Nişanı / Mark of the Odd — Into the Odd oyunınıñ qaideleri, «eski mektep» uslubındaki daa bir oyun.
- 5e Qaide Qullanma / SRD 5e, Dungeons & Dragons beşinci neşriniñ açıq qaideler qısmı — dunyağa meşur fentezi oyunları sistemidir (lâkin onı bir saifege sığdırmaq içün emiyetli derecede qısqartmağa mecbur olursıñız).
Müellifler metinleriniñ qullanmasını izin bereler dep oyunler da bar. Hususan, bu oyunler:
- Demir antı / Ironsworn — şiddetli fentezi dünyasındaki bir altıhaneli ve eki onhaneli kubikler qullanğan mehaniknen bir oyun.
- Bal hırsızlığı / Honey Heist — hırsız ayuvı aqqında kiçik mizahiy bir oyun. (Litsenziyası mında: rowanrookanddecard.com/rrd-community-licence/).
- Vahşiy Çöl: Tez seyaatlar / Дике Поле: Швидкі мандри — Ukrayin mifologiyası esasında bir oyun (bedava versiyası «Файли» bölüginde, litsenziyası mında: kura.co.ua/litsenziia/).
- Taş qurğanı / Cairn — qadimiy añlaşılmaz Orman aqqında «eski mektep» uslubındaki bir oyun.
Daa ziyade bu kibi sistemler ingliz tilinde tarif etilgen. Eger berilgen sistemler sizge uymasa, itch.io saytındaki «SRD» tegine diqqat etiñiz — anda mıtlaqa özüñiz içün bir şey taparsıñız.
Litsenziyalar
Diqqat: bu metin uquqiy tasil almağan bir şahıs tarafından yazılğan. Men mında tarif etilgen litsenziyalarnıñ metinlerini oqudım, bu litsenziyalar esasında materiallarnı qullandım ve olarnı doğru añlağanımı ümüt etem. Lâkin men uquqçı degilim. Eger sizge itimatlı malümat kerek olsa, asıl nushalarga ve uquqçılarğa muracaat etiñiz.
Adiy mantıqlılıqlar müelliflik uquqınıñ obyekti yoqtır — insanlar biñlernen yıl devamında oyun kubigi attılar ve raqamlarnı qıyasladılar. Lâkin qaideler tasvir etilgen muayyen metinlerge saip uquqlar olarnıñ müelliflerine aittir. Başqasınıñ metnini öylece alıp kopiyalap olmaz. Müelliften izin almaq kerek. Bahtımızğa yuqarıda sayılğan materiallarnıñ müellifleri endi öz izinlerini bergenler: olar vesiqanı açıq litsenziyalardan biriniñ altında neşir ettiler. Açıq litsenziyalar, eger qullanuv qaidelerine riayet etsek, metinlerni almağa ve oyunlarımızğa qoymağa epimizge izin bere.
Ekseriyetle bunıñ içün Creative Commons (CC) litsenziyaları qullanıla. Lâkin olarnıñ bir qaç çeşiti bar ve er biriniñ öz şartları mevcut. Bundan da ğayrı, Creative Commons litsenziyalarınıñ uquqiy hususiyetlerine köre farqlanğan bir qaç versiyası bar: 3.0 (ve daa eskileri) muayyen bir memleketniñ qanunlarına esaslana edi (meselâ, Portugaliya ve AQŞ içün litsenziya metinleri farqlı ola), 4.0 versiyası ise er qaysı memleketniñ uquqiy sistemalarınen uyğun çalışacaq şekilde yazıldı.
Yuqarıda sayılğan SRD-lerniñ ekseriyeti CC-BY (bu Creative Commons Attributions yaki Creative Commons Müelliflikni Bildirüvnen) esasında taqdim etile. Onıñ bir esas şartı bar — metinlerni kopiyalağan işleriñizde asıl nushalı SRD müelliflerini köstermek kerek. Adetince, SRD metninde müelliflerniñ tam olaraq nasıl qayd etilmege istegenleri yazılğan ola.
Bu litsenziya altında Kart, Nefessiz, Şiddet, Black Hack Sword, Vahşiy Sözler ve Meğanim sistemleriniñ SRD-leri ve Ironsworn ve Cairn oyunları neşir etildi.
Lümen ve Mark of the Odd litsenziyaları CC-BY-ğa oşay: siz müelliflikni bildirmek şartınen SRD-den metinlerni kopiyalap bilirsiñiz. (Diqqat: Mark of the Odd-nıñ ukrayince tercimesinde litsenziya urğuları biraz deñişken. Ukrayin tiline «Metinni SRD-den deñişim yapmadan qullanıp bilirsiñiz» dep tercime etilgen ibare, asıl nushada «You can use text directly from the SRD» şeklinde yazıla. Yani müellif SRD-deki metinni em deñişimnen, em de deñişimsiz qullanmağa izin bere. İnglizce litsenziya metinni öylece qullanmağa da, uyğunlaştırmağa da imkân bere.) Honey Heist litsensiyası da CC-BY-ğa oşay, lâkin o suniy aqılnı yasaqlay (bizim yarışimiz da SA’nı yasaqlay).
«Дике поле: Швидкі мандри» litsenziyası — CC-BY-SA. Oyun metinin qullanmağa mümkün, eger oyunıñız da bu litsenziya altında neşil etseñiz. KURA neşriyatı neşir etken «Дике поле» oyunnıñ metinin qullanıla dep yazmalıdır, ve KURA neşriyatınıñ saytığa bağlantını bermeli.
SRD 5e içün mahsus Open Game License yaki OGL litsenziyası qullanıla (doğrusı, o vaqıttan berli inglizce versiyası CC-BY litsenziyasınen de neşir etildi, lâkin ukrayince versiyası tek OGL esasında taqdim etile). Anda qoşumça sıñırlamalar bar: hususan, öz işiñizni de OGL litsenziyası altında neşir etmek kerek, litsenziyanıñ bütün metnini işiñizge kopiyalaısıñız (bunıñ içün geym-cem qaideleri litsenziyalar içün bir saife sıñırlamasına kirmegen qoşumça saifelerge izin bere), işiñizde ise «mahsulot kimligi» (product identity) olaraq belgilengen terminlerni ve materiallarnı qullanmaq yasaqtır (meselâ, oyunıñızda «Dungeons & Dragons» adını qullanmaq qatiyen olmaz).
